La CRIDA / L'APPEL

Depuis trente ans, ici, des centaines de personnes, rassemblées dans des associations, ont participé, malgré les préjugés et les entraves, à la création, à la vie quotidienne et à l’ancrage dans une société moderne et tolérante des outils indispensables à la dignité et à l’expression de notre culture occitane :

Dans l’enseignement : Calandretas, classes bilingues, enseignants itinérants, cours à l’Université, formation de nouveaux enseignants ;

Dans les médias : radios, revues pour adultes et enfants, hebdomadaires d’information ;

Dans la musique, le chant, la danse et les arts plastiques : professionnalisation, cursus d’enseignement, studios d’enregistrement, créations de spectacles musicaux et chorégraphiques, événements festifs ;

Dans la collecte des trésors de notre patrimoine oral et de notre mémoire et la restitution des traditions populaires ;

Dans l’édition : collections de livres et disques, ouvrages et revues tant sur le plan de la recherche et de la création que de la vulgarisation ;

Tout ceci représente une activité économique importante, créatrice d’emplois.

Nous affirmons :

I. En ce qui concerne, en premier lieu, l’enseignement :

II. En deuxième lieu, en ce qui concerne la langue dans la vie publique :

III. En troisième lieu, en ce qui concerne la création culturelle :

IV. En quatrième lieu, la diffusion de la langue dans les médias :

V. En cinquième lieu, l’information sur la langue et la culture occitanes :

Toutes ces actions sont possibles et indispensables. Il faut agir maintenant, parce qu’il est encore temps.

Dempuish mei de trenta ans, ací, centenats de personas, amassadas hens associacions, qu'an participat, jà que i avosse prejutjats e trebucs, a la creacion, a la vita vitanta e a l'enradigament hens ua societat modèrna e tolerenta atrunas entà tornar la dignitat de la lenga e entà har vàler la nosta expression de la cultura occitana :

Hens l’ensenhament : Calandretas, classas bilinguas, ensenhaires caminaires, cors a l’Universitat, formacion de navèths ensenhaires ;

Hens los mèdias : ràdios, revistas entaus adultes e mainats, jornaus d’informacion ;

Hens la musica, la canta, la dança e las arts plasticas : professionnalizacion, cursus d’ensenhament, estúdios d’enregistrament, creacions d'espectacles musicauc e coregrafics, eveniments hestius ;

Hens la collècta deus tesaurs deu noste patrimòni orau e de la nosta memòria e la restitucion de las tradicions popularas ;

Hens l’edicion : colleccions de libes e disques, obratges e revistas tanplan tà çò de la recèrca e de la creacion que de la vulgarizacion ;

Tot açò qu'arrepresenta ua activitat economica de las granas, creatora d'emplecs.

Que lo combat entà la diversitat culturau e lingüistica qu'ei universau ;

Que, tots los lingüistas ac disen, totas las lengas que son de valor parièra, com sistèmas de comunicacion enter los òmis, com supòrts de creacion culturau, com biais de pensada e d'arrepresentacion deu mond ;

Que Bearn e Baish Ador e hèn part d'un ensemble de regions qui an en comun l’Occitan (qui aperam tanben Lenga d'Òc) ;

Qu’ei a cadun de transméter o de crear las condicions de la transmission d'aqueth eretatge. Non volem pas transméter un patrimòni adromit mes ua lenga e ua cultura vivas, factors de desvolopament intellectuau universau.

Que pertòca cinc domènis :

- L’ensenhament ;
- La lenga hens la vita publica ;
- La creacion culturau ;
- La difusion de la lenga peus mèdias ;
- L’informacion arron la lenga e la cultura occitanas ;

Ua tau politica non serà pas eficaça qu'en préner en compte la lenga com un tèma transversau, hens tots los domènis de l'accion publica.

Aqueth plan qu'ei hèit de mesuras concrètas :

I. En purmèras, per çò de l’ensenhament :

En interdíser l’occitan, l’escòla de la Republica qu'a participat beròi a la soa abaishada. Totun, desempuish la lei « Deixonne » de 1951, mantuas circularas qu'an engatjat un començar de reconeishença de las lengas de França. Mes n'ei pas briga pro, sustot per çò de l’occitan. L’ensenhament DE e EN occitan qu'ei uei lo dia hens un honset, e lhèu tanben cap a miaças de las grèvas.

En consequéncia, que perpausam la realizacion de las accions qui segueishen :

Com previst hens los tèxtes oficiaus, signatura de convencions pluriannaus enter l’Educacion Nacionau, las collectivitats territoriaus e lo demiei associatiu qui engatjaràn los signataris tà objectius precís ;

Publicacion d’un document distribuit a totas las familhas qui explicaré l’engatjament de las institucions, l’interèst de l’estudi de l’occitan e de la practica deu bilingüisme e l’organizacion d'aqueth ensenhament ; ua atencion pro particulièra que serà hèita a la purmèra enfànça e a l'informacion deus navèths parents ;

Autanlèu l’escòla mairau, assabentar e sensibilizar tà tots a la lenga e la cultura occitanas entà que non sia pas mei considerada com ua opcion simpla, mes com ua escadença entaus nostes joens ;

Possibilitat entà tots los eslhèves deu primari e deu segondari de perseguir o d'integrar las hialèras bilinguas a tots los nivèus çò qui demanda la creacion annau d’au mensh dètz sites navèths d’ensenhament bilingüe o per immersion hens las escòlas e los collègis ;

Creation a Pau d’ua formacion oficiau au CAPES d’occitan ;

Ajuda au desvolopament deus cors e de las formacions taus adultes.

II. En dusau, per çò qui pertòca la lenga hens la vita publica :

La lenga occitana qu'a d'estar vededera e de tornar vàder un vector de comunicacion public. Aquò vòu díser uei lo dia per l'escriut, per la preséncia de l’ecriut occitan hens la vita vitanta.

La senhalizacion rotèra qu'ei lo mejan mei immediat. Com au parçan basco deu departament, ua senhalizacion bilingua sistematica qu'a d'estar mesa en òbra hèra lèu. Lo departament que'n deu estar lo motor. Las vilas e los vilatges acompanharàn, com quauques uns ac hèn dejà, o seguiràn, mercés a un supòrt tecnic e ua politica encitosa.

Lo Conselh generau que deu emplegar l'occitan entà comunicar. Tà començar, per exemple, dab lo son magazine balhat a tots los larèrs deu departament.

Enfin, la lenga qu'a d'estar emplegada com vector de promocion toristica. La cultura e la lenga nostas que hèn ua mèrca d'identitat de las hòrtas, çò qui ei un deus atots màgers deu país noste.

III. En tresau, per çò qui pertòca la creacion culturau :

Los creators qu'existeishen hens tots los domènis de la cultura ; qu'inscriven atau la loa accion hens lo desvolopament universau actuau.

Que cau ajudar la professionalizacion hens la musica, lo teatre, la dança, las arts plasticas ;

Hicar en plaça ua politica annau e de comanda cap aus artistas hens cada sector ;

Organizar, har vàler e sostiéner lòcs de mustras, de hestenaus de musica, de dança, de teatre ;

Integrar ua programacion occitana de creacion hens las manifestacions culturaus deu departament.

Que volem tanben brembar que la lenga occitana qu'a ua istòria millenària. La soa literatura qu'a produsit caps d'òbra deu sègle XIIau dinc a uei lo dia, en passar peu prèmi Nobel, que hè drin mei de 100 ans, lo de Frederic Mistral.

La produccion literària qu'ei variada e innovanta. Totun, las maisons d’edicion occitanas que son tròp chic numerosas e, sustot, l'estatut associatiu de la màger part d’enter eras que las aflaqueja. Que cau melhorar seriosament e durablament l’auhèrta de libes en occitan entà tots los publics.

Que cau, en purmèras, acompanhar durablament l'estructuracion d’un pòle professionau qui agiré hens la hialèra deu libe, en ajudar los autors e los editors.

Que cau tanben, sostiéner los difusaires qui desiran distribuïr aqueths obratges, mei que tot en ajudar los libraris de dret privat e las bibliotècas mediatècas publicas a hargar un fons d’obratges d’expression occitana qui cobreishcan l’ensemble deus camps de la creacion « escriuta ».

Enfin, que cau acompanhar los lectors potenciaus per ua informacion seriosa e ciblada. Çò qui melhorarà hèra la difusion deu libe occitan au ras d'un public mei gran e mei larg. Ad aqueth perpaus, un esfòrç particulièr qu'ei a har de cap tau public joen en miar, d'un biais seguit e sistematic, accions de sensibilizacion deus mainatges -- e deus ensenhaires – au riquèr de la literatura occitana.

IV. En quatau, la difusion de la lenga peus mèdias :

Lo sector associatiu que pòrta remèdi a la hrèita de tribalh deu servici public hens lo domèni de l’occitan. Qu'a d'estar ajudat com un servici public de hèit. Mes lo servici public de l’audiovisuau qu'a d'estar solicitat de faiçon mei solida en aqueth domèni. E cau brembar que l’occitan, au contra deu basco o deu catalan, n'a pas nada cadena de television ni de ràdio publica hòra de las termièras qui permétian de pèhremar la hrèita de mèdias audiovisuaus de lenga occitana capvath deu territòri francés ?

En un purmèr temps, ua ajuda excepcionau qu'a d'estar amiada entà assolidar çò qui i a, sustot Ràdio País. Consolidacion deu plan materiau e deu plan du personau.

Un projècte de formacion hens lo domèni de l’audiovisuau occitan que pòt, de mei, estar apitat en Bearn. Lo potenciau professionau qu'i ei entà assegurar la formacion. Los partenaris que'n serén, sustot, l’Universitat, lo demiei associatiu e los mantuns mèdias qui tribalhan sancèrament o per part en occitan. Aquiu tanben Region Aquitània que pòt har un ròtle atau com d'autas regions de lenga occitana. Lo servici public de ràdio e de television que seré associat ad aqueth projècte qui seré l'un deus beneficiaris. L’objectiu de tocar, lo mei lèu qui's posca, qu'ei d'assegurar ua preséncia de tot dia de l’occitan a la television e a la ràdio, abans, a tèrmi mejan, d'arribar a un equilibri dab lo francés.

La premsa escriuta qu'a d'estar era tanben ajudada. Mejans d'encoratjament tà l’emplec de la lenga que deven estar hicats en plaça. Nada politica lingüistica non pòt pas passar per costat d'ua politica d’ajuda especifica aus mèdias qui utilizan la lenga pertocada. En aqueth domèni, collaboracions que son possiblas dab departaments vesins e collectivitats autas (Region Aquitània e Region Mieidia-Pirenèus).

V. En cincau, l’informacion arron la lenga e la cultura occitanas :

L’occitan qu'estó lenga administrativa en Bearn au briu de mantuns sègles, qu'auhereish perspectivas d’aviéner. Cadun hens lo noste departament que deu poder estar conscient d'aqueth riquèr.

La creacion d’un servici de politica lingüistica entau Departament deus Pirenèus Atlantics que balharà aus qui tribalhan hens lo domèni de la lenga un interlocutor competent qui harà lo ligan enter lo demiei associatiu, los professionaus e los elejuts. Aqueth servici qu'a d'estar gavidat per un grop d’elejuts referents. Que deu estar un servici capable d’estar consultat tà çò de l’ensemble deus ahars gerits peu Departament.

De mei, lo Departament qu'ei en capacitat d'editar lèu e de difusar a l’ensemble de la populacion un document simple arron la lenga e la cultura occitanas, entà har conéisher la lenga, la soa istòria, la soa realitat de uei lo dia, atau com las òbras literàrias, musicaus e artisticas qui produsí e qui contunha de produsir e la tornar plaçar hens lo monde de las lengas latinas en har vàler lo son ròtle tà la defensa de la diversitat culturau.

Totas aqueras accions que son possiblas e indispensablas. Qu'ac cau har adara, per'mor que'ns vaga enqüèra drin.